Een gravelbike is een modern type fiets dat ideaal is voor diverse ondergronden. Als je vaak op wisselend terrein fietst, biedt de gravelbike extra grip dankzij de speciaal aangepaste wielen.

Een gravelbike onderscheidt zich niet alleen van andere fietsen, maar heeft ook eigenschappen die typisch zijn voor deze fietscategorie. Zoals we hebben gezien, zijn gravelbikes zeer veelzijdig. Dit brengt specifieke eisen met zich mee waaraan een gravelbike moet voldoen en die hem kenmerken.

Frame en materiaal

Gravelbikes hebben altijd een trapeziumvormig frame, meestal in de klassieke vorm of met een licht aflopende bovenbuis. De materialen die voor het frame worden gebruikt, bepalen uiteindelijk de prijs van de fiets. Aluminium en koolstofvezel, of een combinatie van beide materialen, worden veel gebruikt. Zo kan het frame bijvoorbeeld van aluminium zijn, maar de voorvork van koolstofvezel. Frames van koolstofvezel zijn over het algemeen lichter, maar ook duurder en iets kwetsbaarder dan aluminium frames. Omdat koolstofvezel flexibeler is dan aluminium, worden de frames vaak als comfortabeler ervaren.

De laatste jaren heeft staal ook een soort heropleving doorgemaakt in de framebouw en wordt het nu onder andere gebruikt in gravelbikes. Staal en aluminium worden beschouwd als zeer robuust en daarom ideaal voor fietsen die intensief gebruikt worden.

stuur

Het stuur is een bepalend kenmerk van het uiterlijk van een gravelbike. Het gaat echter minder om de esthetiek en meer om de concrete voordelen die een racestuur, ook wel bekend als een racefietsstuur, biedt, zoals de verschillende mogelijke handposities. Tijdens lange ritten wil je geen gevoelloze handen en een stevige grip is essentieel off-road. Hiervoor is een breed stuur ideaal, meestal tussen de 440 en 460 millimeter breed bij gravelbikes.

Overigens maken bredere sturen het ook gemakkelijker om stuurtassen te bevestigen. Op gravelbikes zijn sturen met een licht naar buiten gebogen stuuruiteinden populair geworden. Dit wordt een 'drop flare' genoemd en vergroot het onderste gripvlak van het stuur. Dit zorgt voor een betere controle over de fiets, vooral op ruw terrein.

Een ander aspect betreft de afstand tot het stuur, oftewel hoe ver de rem- en schakelhendels naar voren geplaatst zijn. Voor een gestrekte rijpositie moet de afstand tot het stuur navenant groot zijn. Omdat een comfortabele rijpositie over het algemeen de voorkeur heeft op een gravelbike, moet de afstand tot het stuur juist aan de kortere kant zijn.

De fietspositie wordt echter ook beïnvloed door andere factoren en kan onder andere worden aangepast door de lengte van de stuurpen. Stuurstangen voor gravelbikes zijn gemaakt van aluminium of carbon. Carbon stuurstangen zijn flexibeler en kunnen kleine schokken beter absorberen. Dit zorgt voor meer comfort en is vooral merkbaar tijdens langere ritten.

Banden

Het vinden van de juiste band is tegenwoordig bijna een wetenschap. Bredere banden zijn een belangrijk kenmerk van gravelbikes en cruciaal voor hun veelzijdigheid. De frames zijn ontworpen voor bandbreedtes tot 50 millimeter. Het aanbod aan gravelbanden loopt van 33 millimeter tot 50 millimeter. Een typisch kenmerk van gravelbikes is het gebruik van 40 millimeter brede banden met profiel aan de zijkanten voor grip op oneffen terrein en een gladder loopvlak dat ook hogere snelheden mogelijk maakt.

Dit type band wordt een semi-slick genoemd en is verkrijgbaar in een grote verscheidenheid aan uitvoeringen. Bijna alle gravelbikes kunnen tegenwoordig tubeless rijden, oftewel zonder binnenband. Dit verhoogt de lekbestendigheid aanzienlijk, vooral bij offroad rijden met een lagere bandenspanning.

pedalen

Net als racefietsen worden gravelbikes zonder pedalen aangeboden. Dit betekent dat er een breed scala aan pedalen gebruikt kan worden, afhankelijk van persoonlijke voorkeur. De eerste fundamentele vraag is welk systeem je wilt gebruiken: klikpedalen of platte pedalen.

Wie zijn gravelbike voornamelijk voor dagelijks gebruik gebruikt, kan het beste kiezen voor platte pedalen. Voor sportiever gebruik zijn klikpedalen een goede optie. Standaard racefietspedalen zijn echter meestal slechts de tweede beste keuze, vooral omdat de bijbehorende racefietsschoenen niet geschikt zijn om mee te lopen. Daarom gebruiken gravelbikes doorgaans SPD-pedalen, die ook op mountainbikes worden gebruikt. Het voordeel hiervan is de compatibiliteit met mountainbikeschoenen met een profiel, waarbij het klikmechanisme in de zool is geïntegreerd en dus niet hindert tijdens het lopen.

Onderdelen

Gravelbikes hebben ook een aantal unieke kenmerken met betrekking tot hun aandrijving en remmen die minder vaak voorkomen bij racefietsen. Dit begint met de remmen, die meestal hydraulische schijfremmen zijn. Goedkopere fietsen hebben soms mechanische schijfremmen. Deze bieden een hogere remkracht en een comfortabelere bediening.

Het volledige scala aan beschikbare aandrijfopties is mogelijk. In de praktijk zijn veel gravelbikes echter uitgerust met systemen met één kettingblad (Shimano of SRAM). Deze bieden een vergelijkbaar breed versnellingsbereik, maar hebben minder tussenversnellingen. De afgelopen jaren is Shimano's nieuwe gravelgroepset (GRX) steeds populairder geworden. Deze is verkrijgbaar in verschillende uitvoeringen, vergelijkbaar met de racefietsgroepsets 105, Ultegra en Dura-Ace. Het voordeel ligt in het brede scala aan toepassingen dat van een gravelbike wordt verwacht. Hij moet zowel steile offroad-trajecten als snelle afdalingen op verharde wegen aankunnen.

De GRX biedt dan ook een breed versnellingsbereik met een 11-34 cassette en één of twee kettingbladen. De groepset maakt bovendien soepel schakelen tussen drie versnellingen mogelijk. Dit kan op steile offroad-stukken het verschil maken tussen door kunnen rijden en de fiets moeten duwen. Dankzij de robuuste constructie van de achterderailleur behoort kettingklapper tot het verleden en is de groepset zelfs bestand tegen een valpartij. De grote, antislip handvatten op het stuur zorgen voor een veilige grip op elke ondergrond.

Gravelbikes zijn voortgekomen uit cyclocrossfietsen. Daardoor zijn ze geschikt voor diverse terreinen en rijden ze zelfs op grind goed. Vuile wegen, grindpaden of hobbelige paden vormen geen probleem voor deze fietsen.

Gravelbikes zijn echte alleskunners en kunnen zowel op vlakke wegen met hoge snelheid als op ruig terrein worden gebruikt. In tegenstelling tot mountainbikes hebben ze ronde sturen.

De naam zelf geeft al een eerste aanwijzing. Gravel betekent simpelweg grind of gebroken steen. Dit geeft al een ruwe indicatie van het beoogde gebruik. Verdere aanwijzingen komen uit de geschiedenis en oorsprong. In de beginjaren van het wielrennen, toen verharde wegen nog zeldzaam waren, moesten racefietsen zich aanpassen aan ruwe ondergronden.

Brede banden en een robuuste constructie, meestal van staal, waren daarom de norm. Na verloop van tijd verbeterden de wegen, veroverden nieuwe materialen zoals aluminium de fietswereld en maakten de bouw van lichtere en snellere racefietsen mogelijk.

Desalniettemin bereiken klassieke racefietsen al snel hun grenzen wanneer ze niet op verharde wegen worden gebruikt. Dit is een ervaring die veel fietsers in de VS delen die buiten de grote steden wonen en zich niet willen beperken tot snelwegen. Eindeloze onverharde paden stellen dan hoge eisen aan zowel de fietser als het materiaal. Mountainbikes werden hiervoor doorgaans gebruikt, maar met de toenemende populariteit van wielrennen op onverharde paden groeide ook de behoefte aan hogere snelheden op deze hobbelige wegen.

Een van de oudste en bekendste gravelraces is Unbound Gravel, voorheen Dirty Kanza. Duizenden deelnemers leggen zo'n 320 kilometer af over onverharde wegen en paden door het landelijke Kansas. Velen beschouwen de race als de bakermat van de moderne gravelbike. De waarheid is waarschijnlijk iets complexer, aangezien er al meer dan honderd jaar geleden offroad-geschikte racefietsen werden gebruikt.

De huidige trend vindt echter onmiskenbaar zijn oorsprong in de Amerikaanse wielersport en is nauw verbonden met de naam Tom Ritchey, legendarische framebouwer en een van de mede-uitvinders van de mountainbike.

Hoewel veel fietsliefhebbers tegenwoordig de n+1-regel aanhangen en geloven dat je nooit genoeg fietsen kunt hebben, was Ritchey ervan overtuigd dat je maar één fiets nodig hebt, en die moet dan wel geschikt zijn voor de omstandigheden waarin je doorgaans fietst. Deze benadering lijkt al een definitie te bieden voor de gravelbike.

Sommigen noemen het een alleskunner, anderen de heilige graal. Wat zeker is, is dat een gravelbike snelle, comfortabele en lange ritten op ruig terrein mogelijk moet maken. Dit geeft een duidelijk beeld, maar laat ook ruimte voor uiteenlopende interpretaties.  

Wat heeft een gravelbike te maken met een racefiets?

Als je een gravelbike ziet als een racefiets met brede banden, heb je het niet helemaal bij het rechte eind, maar ook niet helemaal fout. Het lijkt inderdaad op het eerste gezicht op een racefiets, maar het heeft ook kenmerken die je zelden op racefietsen aantreft. De meest opvallende overeenkomst is het racestuur, ook wel bekend als een drop bar. Naast het standaard trapeziumvormige frame is dit ook de enige duidelijke overeenkomst met een klassieke racefiets. AerofietsDe framegeometrie is vergelijkbaar met die van de comfortabeler ontworpen endurancefiets. Gravelbikes worden vaak volledig uitgerust aangeboden, inclusief verlichting en spatborden, en lijken dan meer op een randonneur. Deze fietsen worden voornamelijk gebruikt voor langeafstandswedstrijden, zoals brevets of marathons.

Eén categorie racefietsen vertoont bijzondere overeenkomsten met de gravelbike: de cyclocrossfiets. Deze worden doorgaans in de herfst en winter gebruikt voor parcourswedstrijden op modderige of zanderige ondergronden, waar ook obstakels overwonnen moeten worden. Cyclocrossfietsen lijken erg op racefietsen omdat ze ook ontworpen zijn voor prestaties, maar volgens de UCI-normen hebben ze 32 millimeter brede banden met profiel. Bij commercieel verkrijgbare gravelbikes en cyclocrossfietsen is het verschil soms subtiel, meestal in de mogelijkheid om nog bredere banden te monteren.

Sommige fabrikanten hebben zich meer laten inspireren door de ontwikkeling van hun gravelbikes. mountainbike Laat je leiden. Dit is bijvoorbeeld te zien aan de iets andere framegeometrie met een aanzienlijk lagere bovenbuis.

Het grote voordeel van een gravelbike is de veilige en stabiele rijervaring op onverharde wegen, bospaden en grindpaden. Als je van sportief fietsen en tochten buiten de gebaande paden houdt, is deze fiets een uitstekende keuze.

De eerste kennismaking met een gravelbike roept vaak de reflex op: die moet ik hebben! Maar voordat je meteen je creditcard tevoorschijn haalt, is het goed om een paar dingen te weten te komen. Net als bij andere fietsen is de framemaat cruciaal. De vuistregel is om een frame te kiezen dat iets kleiner is dan een te groot frame. De reden is simpel: een kleiner frame kan worden aangepast aan de juiste hoogte, terwijl een te groot frame dat niet kan. Voor de juiste framemaat zijn niet alleen je lengte, maar ook je binnenbeenlengte, je romplengte en je armlengte van belang.

Idealiter kies je een framemaat waarmee je comfortabel langere tijd op de fiets kunt doorbrengen. Een korter frame zorgt voor een wendbaardere fiets en een meer rechtopzittende rijpositie. Een langer frame biedt daarentegen meer stabiliteit en een meer gestrekte rijpositie. Over het algemeen is de framegeometrie van een gravelbike ontworpen voor een meer rechtopzittende rijpositie.

Zodra de juiste framemaat is gevonden, is de volgende overweging het beoogde gebruik. Gravelbikes kunnen worden gebruikt voor dagelijks gebruik, fietstochten of uitsluitend voor sportieve ritten. Elk beoogd gebruik vereist een aantal specifieke kenmerken waarmee rekening moet worden gehouden bij de aanschaf van een fiets. Als de gravelbike voor dagelijks gebruik wordt gebruikt, moet deze zijn uitgerust met spatborden en verlichting. Als toeren daarentegen het primaire doel is, moeten er voldoende bevestigingspunten zijn voor bagage en bidons.

Voor een sportievere setup ligt de focus op de framegeometrie en het gewicht. Bij de aanschaf van een fiets moet prioriteit worden gegeven aan aspecten die later niet meer kunnen worden veranderd. Dit zijn uiteraard de framegeometrie en het materiaal, evenals de bevestigingspunten die permanent aan het frame zijn bevestigd. Componenten zoals verlichting en spatborden kunnen daarentegen eenvoudig later worden toegevoegd.

Het vinden van de juiste banden kost meestal wat tijd en oefening. Voorkeuren ontwikkelen zich in de loop der tijd. Bij de aanschaf van een fiets is het belangrijk om een frame te kiezen dat een zo breed mogelijk scala aan bandenmaten ondersteunt. Ook de juiste groepset moet bij de aankoop worden gekozen. Hoewel individuele onderdelen of zelfs complete groepen later kunnen worden vervangen, zijn er natuurlijke beperkingen. Zo kan er bijvoorbeeld geen voorderailler op een carbon frame worden gemonteerd. De keuze om slechts één kettingblad te gebruiken is dan bindend. Alle andere onderdelen, zoals de pedalen, het zadel en de stuurpen, kunnen naar eigen voorkeur worden gekozen en later worden aangepast.

Op een gravelbike zijn snelheden tot 25 km/u mogelijk. Cruciale factoren hierbij zijn uiteraard de ondergrond, het weer en de hellingsgraad van de route.

Ja, gravelbikes hebben doorgaans een framegeometrie die een meer rechtopzittende rijpositie mogelijk maakt. In tegenstelling tot prestatiegerichte racefietsen zijn gravelbikes ontworpen voor comfort. Zelfs als de afmetingen vaak maar een paar centimeter of millimeter verschillen, hebben ze een aanzienlijke invloed op de rijeigenschappen. Tot de meest opvallende verschillen behoren een aanzienlijk langere achtervork, een langere balhoofdbuis en een iets hoger geplaatste trapas. Dit vergroot de wielbasis, zorgt voor een meer rechtopzittende rijpositie en biedt meer bodemvrijheid. Bovendien hebben gravelbikes meestal weinig tot geen hoogteverschil tussen zadel en stuur, wat betekent dat de rijpositie minder laag en uitgestrekt is dan op een racefiets.

Dit hangt voornamelijk af van de gebruikte materialen. Gravelbikes zijn over het algemeen iets zwaarder dan vergelijkbare racefietsen, waarbij carbon lichter is dan aluminium en staal. Een geschikte lichtgewicht gravelbike kan ongeveer 8 kilogram wegen, terwijl het gemiddelde waarschijnlijk tussen de 10 en 11 kilogram ligt. Dan zijn er nog de onderdelen, die, afhankelijk van het beoogde gebruik, zoals bikepacking, nog een paar kilogram extra kunnen toevoegen.

Betaalbare instapmodellen zijn verkrijgbaar vanaf ongeveer € 1.500. Voor die prijs moet je echter wel flink inleveren, bijvoorbeeld op het gebied van gewicht en onderdelen. Middenklasse modellen met hydraulische schijfremmen en bijvoorbeeld de Shimano GRX-groepset beginnen bij ongeveer € 2.500.

Voor een goed uitgeruste gravelbike met een carbon frame moet je minstens €3.000 neertellen. Deze prijzen zijn uiteraard slechts richtlijnen en gelden voor instapmodellen. Zoals bekend is er geen bovengrens. Je kunt gemakkelijk €5.000 of meer uitgeven aan een gravelbike.

Absoluut. Ook al lijkt de zithouding in eerste instantie misschien wat ongebruikelijk, gravelbikes hebben zich allang gevestigd als alledaagse fietsen en zijn ze verkrijgbaar in talloze uitvoeringen die daar al voor zijn uitgerust. Naast spatborden en verlichting kan op de meeste gravelbikes ook een bagagedrager worden gemonteerd.

De meeste gravelbikes zijn uitgerust met 28-inch wielen (700c), maar 27,5-inch wielen (650b) komen steeds vaker voor. De belangrijkste verschillen zitten in de bandbreedte en het beoogde gebruik. Terwijl 700c-banden doorgaans worden gebruikt voor breedtes tussen 34 en 42 millimeter, kunnen 650b-wielen bredere banden tot 55 millimeter aan.

Gravelbikes, die vooral gebruikt worden voor snelle ritten op glad asfalt of grind, moeten uitgerust zijn met smallere 700c-banden. Voor voornamelijk offroad-gebruik zijn de bredere 650b-banden ideaal, en deze kunnen ook met een nog lagere bandenspanning worden gebruikt.

Hoewel een gravelbike op een racefiets lijkt, is het onwaarschijnlijk dat je er dezelfde topsnelheden mee haalt. Hoe snel je daadwerkelijk kunt gaan, hangt af van de gekozen versnellingsverhouding, de luchtweerstand, de rolweerstand en, niet in de laatste plaats, je eigen spierkracht.

Over het algemeen kan een gravelbike op langere tochten een hogere gemiddelde snelheid halen dan een klassieke toerfiets. Omdat snelheid echter niet de essentie van een gravelbike is, is dit aspect vrijwel verwaarloosbaar. Voor snelheidsfanaten is een aerodynamische fiets de betere keuze.

Absoluut, je kunt gerust stellen dat de gravelbike ideaal is voor fietstochten, vooral als het gaat om bikepacking, oftewel fietsen met minimale bagage. Er is tegenwoordig een breed scala aan tassen verkrijgbaar voor het frame, het stuur en het zadel, waardoor je een gravelbike in slechts enkele minuten kunt omtoveren tot een toerfiets.

Dankzij de vele toepassingsmogelijkheden van een gravelbike zijn er vrijwel geen grenzen aan de mogelijke bestemmingen. Inmiddels is er in Duitsland een scene ontstaan die regelmatig meerdaagse tochten of zogenaamde self-supported races organiseert, die soms wel meerdere weken kunnen duren.

Ja, de e-bike trend is niet beperkt gebleven tot gravelbikes; er zijn nu verschillende modellen op de markt. Het basisconcept en het beoogde gebruik van een e-gravelbike verschillen niet van die van zijn niet-elektrische tegenhangers.

Er zijn echter wel een paar verschillen, voornamelijk door het aandrijfsysteem. De accu en motor moeten in de fiets geïntegreerd worden zonder bijvoorbeeld de bevestigingsmogelijkheden voor bikepackingtassen te beperken. Dit kan de framegeometrie en de rijeigenschappen beïnvloeden. Over het algemeen verhogen het aandrijfsysteem en het robuustere frame ook het gewicht van de fiets. Er moet rekening gehouden worden met zes tot acht kilogram extra. En de prijs van een e-gravelbike ligt ook aanzienlijk hoger.